Inhoudsopgave:
- De wettelijke basis: Arbowet en Arbobesluit
- De RI&E: juridische verplichting, geen vrijblijvend advies
- Wat ben je als werkgever verplicht te leveren?
- De zorgplicht: wat houdt die in de praktijk in?
- Wat mag je van medewerkers verwachten?
- Wat doet de Nederlandse Arbeidsinspectie?
- Sancties bij niet-naleving
- Hoe documenteer je PBM-beleid correct?
- PBMs aanschaffen: waar let je op?
- Gergotal helpt je compliant te blijven
Er is een groot verschil tussen PBMs die verstandig zijn en PBMs die wettelijk verplicht zijn. Veel werkgevers in de bouw denken dat ze er goed voorstaan als hun medewerkers veiligheidsschoenen dragen. Maar de wet kijkt verder dan dat. De Arbowet en het Arbobesluit leggen werkgevers een uitgebreide zorgplicht op, met concrete verplichtingen die verder gaan dan het uitdelen van een helm en een paar handschoenen. In dit blog leggen we uit wat die verplichtingen precies inhouden, hoe je ze documenteert en wat de gevolgen zijn als je er niet aan voldoet.
De wettelijke basis: Arbowet en Arbobesluit
De Arbowet is de overkoepelende wet die de arbeidsomstandigheden in Nederland regelt. De wet schrijft voor dat werkgevers verplicht zijn te zorgen voor een veilige en gezonde werkomgeving. Dat klinkt breed, en dat is het ook. De concrete invulling staat in het Arbobesluit, dat per sector en type werkzaamheden specifieke eisen stelt aan veiligheidsmaatregelen, waaronder het gebruik van PBMs.
Voor de bouw is er ook een specifiek hoofdstuk in het Arbobesluit dat van toepassing is op bouw- en sloopwerkzaamheden. Daarin staan verplichtingen rondom valbeveiliging, gevaarlijke stoffen, geluidsniveaus en persoonlijke beschermingsmiddelen die verder gaan dan de algemene arboregelgeving. De bouw wordt bewust apart behandeld omdat de risico’s er structureel hoger zijn dan in de meeste andere sectoren.
Naast de nationale wetgeving geldt ook de Europese PBM-verordening (EU 2016/425). Die verordening regelt de eisen waaraan PBMs zelf moeten voldoen voordat ze verkocht mogen worden, inclusief de CE-markering en de indeling in risicocategorieën. Als werkgever mag je ervan uitgaan dat een PBM met de juiste CE-markering voldoet aan de Europese minimumeisen, maar je bent zelf verantwoordelijk voor de keuze van het juiste middel voor het specifieke risico.
De RI&E: juridische verplichting, geen vrijblijvend advies
Het startpunt van elk PBM-beleid is de risico-inventarisatie en evaluatie, kortweg de RI&E. Het opstellen van een RI&E is voor vrijwel alle werkgevers wettelijk verplicht. De RI&E brengt in kaart welke risico’s medewerkers lopen bij hun werkzaamheden en welke maatregelen genomen moeten worden om die risico’s te beheersen.
PBMs zijn daarin altijd het laatste redmiddel. De wet schrijft de zogenaamde arbeidshygiënische strategie voor: je kiest eerst voor bronbestrijding (het risico wegnemen), dan voor collectieve maatregelen (afschermingen, ventilatie), dan voor organisatorische maatregelen (werktijden, taakverdeling) en pas daarna voor persoonlijke beschermingsmiddelen. Pas als de risico’s niet afdoende beperkt kunnen worden met de voorgaande stappen, ben je verplicht PBMs in te zetten.
Op een bouwplaats kom je echter al snel aan dat laatste punt. Vallende objecten, harde geluiden en scherpe materialen zijn risico’s die je niet volledig kunt wegnemen door de werksituatie aan te passen. De RI&E moet up-to-date zijn en aansluiten bij de werkelijke situatie op de werkplek. Een verouderde RI&E die niet meer klopt met de huidige werkzaamheden biedt geen juridische bescherming.
Wat ben je als werkgever verplicht te leveren?
De wet is duidelijk: de werkgever verstrekt de benodigde PBMs kosteloos aan medewerkers. Medewerkers mogen nooit zelf worden aangeslagen voor de aanschaf van verplichte beschermingsmiddelen. Dat geldt ook voor vervanging: als een PBM versleten, beschadigd of aan het einde van zijn levensduur is, is de werkgever verplicht voor vervanging te zorgen.
Bovendien geldt de verplichting niet alleen voor het beschikbaar stellen van de middelen. De werkgever moet ook zorgen voor:
- Voorlichting en instructie over het correct gebruik van elk PBM.
- Controle op daadwerkelijk gebruik van de voorgeschreven middelen.
- Onderhoud en reiniging van PBMs die herbruikbaar zijn.
- Opslag op een hygiënische en toegankelijke plek.
- Vervanging binnen de gestelde termijnen of bij zichtbare beschadiging.
De verplichting strekt dus verder dan de aanschaf. Een werkgever die helmen in de keet legt maar niet controleert of ze ook gedragen worden, voldoet wettelijk niet aan zijn zorgplicht.
De zorgplicht: wat houdt die in de praktijk in?
De zorgplicht van de werkgever is een van de kernbegrippen in de Arbowet. Het betekent dat je als werkgever alles moet doen wat redelijkerwijs mogelijk is om de veiligheid en gezondheid van je medewerkers te waarborgen. Die zorgplicht houdt in de rechtszaal stand als je kunt aantonen dat je aantoonbaar en structureel aandacht hebt besteed aan veiligheid: een actuele RI&E, gedocumenteerde instructies, bewijs van verstrekking van PBMs en handhaving op correct gebruik.
Kun je dat niet aantonen, dan sta je als werkgever zwak bij een arbeidsongeval. Zelfs als een medewerker zelf een fout heeft gemaakt, wordt de werkgever in veel gevallen aansprakelijk gesteld als de zorgplicht niet aantoonbaar is nageleefd. Dat is geen theorie: arbeidsrechtelijke uitspraken laten regelmatig zien dat werkgevers ook aansprakelijk worden gesteld voor ongevallen waarbij medewerkers de voorgeschreven PBMs niet droegen, als de werkgever onvoldoende heeft gehandhaafd.
Wat mag je van medewerkers verwachten?
Medewerkers hebben ook een eigen verplichting. De Arbowet schrijft voor dat werknemers de hen verstrekte PBMs correct moeten gebruiken en onderhouden. Ze zijn verplicht om beschadigde of niet-functionerende middelen te melden bij de werkgever en mogen PBMs niet zonder toestemming aanpassen of buiten gebruik stellen.
Weigert een medewerker de voorgeschreven PBMs te dragen? Dan heeft de werkgever de plicht om in te grijpen. Het tolereren van niet-gebruik van verplichte PBMs is juridisch gezien een schending van de zorgplicht, ook als de medewerker zelf de keuze maakt. Leg waarschuwingen en gesprekken hierover altijd schriftelijk vast.
Wat doet de Nederlandse Arbeidsinspectie?
De Nederlandse Arbeidsinspectie (NLA) controleert of werkgevers de arboregelgeving naleven. Inspecties kunnen onaangekondigd plaatsvinden, zowel op vaste locaties als op bouwplaatsen. Inspecteurs controleren onder meer of de RI&E aanwezig en actueel is, of de juiste PBMs worden gebruikt en of medewerkers aantoonbaar zijn geïnstrueerd.
De NLA werkt risicogericht: sectoren met een hoog risicoprofiel, zoals de bouw, staan bovenaan de prioriteitenlijst. Dat betekent dat de kans op een controle in de bouw groter is dan in veel andere sectoren. Voorbereiding is dan ook geen overbodige luxe.
Sancties bij niet-naleving
Bij overtredingen kan de NLA een eis tot naleving opleggen, een waarschuwing geven of direct een boete uitschrijven. De hoogte van de boete hangt af van de ernst van de overtreding en de omvang van het bedrijf. Bij ernstige overtredingen, zoals het structureel ontbreken van verplichte PBMs op een bouwplaats, kunnen boetes oplopen tot meerdere duizenden euro’s per overtreding.
Bij een arbeidsongeval waarbij blijkt dat de zorgplicht niet is nageleefd, kan de werkgever ook civielrechtelijk aansprakelijk worden gesteld voor de schade van de medewerker. In ernstige gevallen, zoals bij blijvend letsel of overlijden, kunnen ook strafrechtelijke consequenties volgen voor de verantwoordelijke personen binnen het bedrijf.
Hoe documenteer je PBM-beleid correct?
Goede documentatie is je beste verdediging, zowel bij een inspectie als bij een juridisch geschil. Zorg minimaal voor de volgende documenten:
- Een actuele RI&E met daarin de vastgestelde risico’s en de bijbehorende PBMs.
- Een plan van aanpak dat aansluit op de RI&E, met termijnen en verantwoordelijken.
- Uitreiklijsten of bonnen waaruit blijkt dat PBMs zijn verstrekt aan individuele medewerkers.
- Instructieverslagen of trainingsregistraties waaruit blijkt dat medewerkers zijn voorgelicht over correct gebruik.
- Vervangingsregistraties voor PBMs met een beperkte levensduur.
Dit hoeft geen bureaucratisch systeem te zijn. Een eenvoudige registratie in een Excel-bestand of een map met handtekeningen volstaat in veel gevallen. Het gaat erom dat je kunt aantonen dat je structureel aandacht hebt besteed aan veiligheid, niet dat je een perfect archief hebt opgebouwd.
PBMs aanschaffen: waar let je op?
Koop PBMs altijd bij een betrouwbare leverancier die producten levert met de juiste CE-markering en de bijbehorende documentatie. Let op de risicocategorie: voor bouwwerkzaamheden heb je voor de meeste PBMs categorie II of III nodig. Een categorie I-product is niet geschikt voor de risico’s die op een bouwplaats gangbaar zijn, ook niet als de prijs aantrekkelijk is.
Comfort en pasvorm zijn geen bijzaak. Een PBM dat niet lekker zit, wordt niet gedragen. Dat is de praktijk op elke bouwplaats. Door medewerkers te betrekken bij de keuze van PBMs, met name voor schoenen en gehoorbescherming, vergroot je de kans dat ze de middelen ook daadwerkelijk gebruiken.
Wil je meer weten over de specifieke typen PBMs die gangbaar zijn op de bouwplaats en hoe je per activiteit de juiste keuze maakt? Lees dan ook onze blog over PBMs op de werkvloer.
Lees meer over PBMs op de werkvloer
Gergotal helpt je compliant te blijven
Bij Gergotal in Ulft leveren we veiligheidsschoenen, helmen, handschoenen, gehoorbescherming en veiligheidsbrillen voor de bouw. We denken met je mee over welke PBMs passen bij de werkzaamheden en risico’s in jouw bedrijf. Geen standaard pakketje, maar een eerlijk adviesgesprek over wat wettelijk nodig is en wat praktisch werkt op de werkvloer.
Kom langs in onze showroom in Ulft, gewoon zonder afspraak, dan lopen we samen de veiligheidsartikelen door die bij jouw werkvloer passen.
Bel: 0315-631431 of vraag vrijblijvend advies aan.
Veelgestelde vragen
Meer tips en innovaties:
Bedrijfskleding voor de horeca: wat is verplicht en wat werkt?
HACCP schrijft geen witte koksbuis voor, en SRC-schoenen bestaan sinds 2022 niet meer. Twee misverstanden die je in vrijwel elke horecakeuken tegenkomt. We zetten op een rij wat de wet echt eist, wat je zelf vastlegt in je hygiënecode en welke keuzes in de praktijk het beste werken.
Veiligheidsschoenen voor dames: waar let je op?
Een herenschoen in maat 38 is geen damesschoen. Het verschil zit in de leest: een smallere hiel, een lagere wreef en een andere voetboog. We leggen uit waarom dat ertoe doet, welke klachten een verkeerde pasvorm geeft en waar je als inkoper voor een gemengd team op let.




